Recordaantal Vlamingen erft of koopt eigen bos, stukje natuur of lap landbouwgrond ​

Belangenorganisatie Landelijk Vlaanderen: “Nooit zoveel eigenaars, maar ook nooit eerder zoveel klachten over absurde regelgeving”

9 maart 2025

PERSBERICHT

  • Eén op zes Vlamingen bezit een eigen stuk natuur, een eigen bos of een lap landbouwgrond. In totaal gaat het om een historisch record van 1 miljoen private eigenaars van een stuk Vlaams ‘buitengebied’: een toename van ruim éénderde tegenover 40 jaar geleden. En opmerkelijk: hun aantal blijft maar toenemen.
  • Denk vooral niet dat het – zoals vroeger wel het geval was – vooral om grootgrondbezitters, kapitaalkrachtigen of adellijke families gaat. Steeds meer particulieren kopen bewust of erven hun eigen groen ‘paradijsje’. Dat stelt Landelijk Vlaanderen, de belangenvereniging van private landeigenaars, op basis van een uitvoerige marktanalyse.
  • Wat echter opvalt: samen met het aantal private eigenaars groeit ook het aantal klachtendossiers naar recordhoogtes. Eigenaars van een stuk natuur-, bos- of landbouwgrond worden in toenemende mate geconfronteerd met absurde situaties doordat de regelgeving niet duidelijk is of elkaar hoe langer hoe meer tegenspreekt. “Het is niet de eerste keer dat de ene instantie beveelt om bomen bij te planten, terwijl de andere vraagt om te kappen.” Landelijk Vlaanderen roept de Vlaamse overheid op om private eigenaars meer flexibiliteit te geven en verouderde wetten te schrappen.

957.687, exact zoveel Vlamingen bezitten volgens de analyse van Landelijk Vlaanderen een perceel in het buitengebied. Dat is quasi één op de zes Vlamingen. De evolutie is opmerkelijk: in 1984 waren er circa 650.000 private eigenaars, in 2004 steeg dit aantal tot zo’n 850.000 en vandaag flirt Vlaanderen met de kaap van 1 miljoen.

Die stijging wordt deels verklaard door de erfwetgeving: in België krijgt namelijk elk kind normaal gezien een gelijk deel van het ouderlijk bezit, waardoor eigendommen steeds verder worden opgesplitst. Maar misschien wel de belangrijkste reden, is dat de interesse in de natuur en het landelijke leven – samen met de toegenomen welvaart – de laatste jaren een serieuze vaart heeft genomen.

Dikwijls gaat het niet om onnoemelijk grote oppervlaktes: de Vlaming met een eigen stuk bos of natuur bezit in veel gevallen een lap grond tussen enkele are en meerdere hectare. Daarbij gaat het geregeld om een eigen ‘paradijsje’ aanpalend aan het eigen woonperceel, maar in heel wat gevallen betreft het ook een stuk groen in een groter natuurgebied. Bij landbouwgrond gaat het gemiddeld om oppervlaktes tussen een halve en een paar hectare, die verpacht worden of die weliswaar in toenemende mate gebruikt worden als (moes)tuin, of voor het houden van grote huisdieren of verwildering (in geval van die laatste categorie gaat het tegenwoordig al om een kwart van de landbouwgronden).

Als het over bosgrond gaat, mag het duidelijk zijn: het gros ervan is in Vlaanderen in handen van private eigenaars. “Slechts” 38% van de bosgrond in Vlaanderen is in handen van de overheid of onbekende eigenaars. Bij natuurgrond gaat dit echter om liefst 70% en bij landbouwgrond om 7%. ​

Zoektocht naar rust en ruimte

Volgens Landelijk Vlaanderen is de populariteit van dit soort “groene” gronden geen toeval: de Vlaming zoekt en vindt in een eigen stuk bos-, natuur- of landbouwgrond een gevoel van rust, stabiliteit en verbondenheid. Anderen zien landbouw- of bosgrond als een duurzame en waardevolle investering.

De Vlaming met z’n eigen stukje groen, zijn eigen paradijsje… Wel, daar hangt meer en meer een grote emotionele waarde aan vast. Vaak gaat het om gronden die reeds in de familie waren en waar men dat ook zo wil houden. Maar veel mensen willen ook een stuk natuur om er zelf iets van te maken. Ze zoeken rust en ademruimte en willen zelf iets opbouwen dat ze dan met de kinderen en kleinkinderen kunnen delen. Zo’n stukje eigen natuur heeft trouwens ook een financiële waarde, want de waarde van dit soort ruimte neemt alleen maar toe, en je hebt niet de kosten die bijvoorbeeld wel verbonden zijn aan het onderhouden of het verhuren van een woning”, aldus Valerie Vandenabeele van Landelijk Vlaanderen.

Absurde regelgeving

Naarmate het aantal private landeigenaars stijgt, nemen ook de uitdagingen toe. De wetgeving rond eigenaarschap en beheer van natuur-, bos- en landbouwgronden wordt steeds complexer, luidt het bij Landelijk Vlaanderen. En dat leidt ook tot een toename van het aantal klachten.

De eigenaarsorganisatie registreerde zo in 2024 ruim 150 slepende probleemdossiers waarin eigenaars tegen een muur van administratieve en juridische obstakels aanliepen. Ter vergelijking: in 2021 waren dat er nog maar 124, een stijging met meer dan 20%. En kanttekening hierbij: het is volgens Landelijk Vlaanderen slechts een topje van de ijsberg, want zeker niet alle eigenaars melden hun problemen.

Eigenaars worden soms echt met absurde situaties geconfronteerd. Zo kennen we een eigenaar die omwille van het ‘Natura 2000’-project door een Vlaamse administratie verplicht werd meer bomen aan te planten, terwijl een andere Vlaamse instelling de eigenaar net oplegde om bomen te rooien en meer open land te creëren. En helaas, dit is geen unicum. We zien het steeds vaker gebeuren: regelgeving die niet duidelijk is of zelfs volledig in tegenspraak”, stelt Valerie Vandenabeele van Landelijik Vlaanderen.

Nood aan drastische vereenvoudiging

Landelijk Vlaanderen roept de Vlaamse overheid daarom expliciet op om de rechten van private eigenaars beter te beschermen en de regelgeving drastisch te vereenvoudigen.

Eigenaars spelen een cruciale rol in het beheer en behoud van open ruimte in Vlaanderen”, vertelt Valerie Vandenabeele. “Ze investeren met eigen middelen in natuurbeheer en landschapszorg. Het is dan ook essentieel dat ze de nodige ondersteuning krijgen en niet worden geconfronteerd met verouderde wetten en conflicterende richtlijnen. Meer dan ooit is er nood aan een duidelijk regelgevend kader waarbinnen ze zelf dan een invulling aan landelijk gebied kunnen geven”, klinkt het nog.

Ter info: wil je graag enkele private eigenaars spreken over hun “groene droom” of over de besognes waarmee ze moeten afrekenen, geef ons dan gerust een seintje.


Over Landelijk Vlaanderen

Landelijk Vlaanderen is de grootste belangenvereniging van private landeigenaars in Vlaanderen. De organisatie vertegenwoordigt en verdedigt de rechten van eigenaars van natuur-, bos- en landbouwgronden en zet zich in voor een evenwichtig en toekomstgericht beleid voor het buitengebied. https://landelijk.vlaanderen


PERSINFO:

Dajo Hermans
Story Forward (communicatie)
0478 84 42 45
dajo@storyfwd.be

Valerie Vandenabeele
Directeur Landelijk Vlaanderen
0491 39 82 77
valerie.vandenabeele@landelijk.vlaanderen

Nieuwe promotie videos voor Landelijk Vlaanderen

Welkom bij Landelijk Vlaanderen

Rechtstreekse link: https://youtu.be/pKu3H4-Q1mw?si=RxgjUZPJCndfrrhr

Welkom aan onze bos eigenaars en beheerders

Rechtstreekse link: https://youtu.be/-mYydRFy6ak?si=iWGOsVwDiskn4q0d

Welkom aan onze landbouwers en eigenaars van landbouwgronden

Rechtstreekse link: https://youtu.be/oPUXkql3gss?si=59s6JqZq6EOCGRLG

Welkom aan onze natuur eigenaars, beheerders en liefhebbers

Rechtstreekse link: https://youtu.be/8BQvrnpFI_o?si=l7FMxhhAEIMyhT_Q

Met dank aan Telemak om deze video’s voor ons te maken

Storm Eunice: wat te doen bij stormschade?

Op 18 februari trok storm Eunice een spoor van vernieling door ons land. Met heel wat schade als gevolg. Ook in de Vlaamse bossen was dat het geval. Wat moet u doen wanneer u schade heeft ondervonden in uw bos?

Zet veiligheid steeds voorop. Wanneer dat niet nodig is begeef u dan niet in het bos terwijl de storm nog niet gaan liggen is. Zorg er ook voor dat ook bezoekers het bos niet betreden. Waar afgewaaide takken of gevelde bomen over de boswegen zijn terechtgekomen sluit je de weg af. Dat kan eenvoudig met rood/wit markeringslint. Voor afhangende takken of hangende bomen langs de openbare weg kan je de brandweer bellen.

Is de storm gaan liggen dan dient u zo snel mogelijk de schade te inventariseren. Maak overvloedig foto’s van de schade. Beschikt u over een bossenverzekering die stormschade dekt dan kan u de foto’s doorsturen naar de verzekering. De foto’s kunnen later ook gebruikt worden als bewijsvoering dat het stormschede betreft en geen onvergunde velling. Voor de meeste verzekeringen spreekt men pas over stormschade als verschillende bomen (10 à 15) geveld zijn. Schade aan gebouwen of voertuigen dienen eerst geclaimd te worden via de familiale, burgerlijke aansprakelijkheids- of familiale verzekering. Pas wanneer deze verzekeringen de schade niet uitkeren kan u terecht bij uw bossenverzekering zo u inschreef op de burgerlijke aansprakelijkheid.

Ga niet meteen over tot de velling van de bomen! Beperk het ingrijpen tot bomen die een gevaar vormen voor de directe omgeving. Wees uitermate voorzichtig met bomen die nog onder spanning staan. Vaak is het aan te bevelen om deze te laten vellen door een professional.

Wanneer er acuut gevaar is in bosverband (veiligheid van andere bomen, van bezoekers of van infrastructuur) kan je dode bomen, bomen met takbreuk na stormschade, half hangende bomen over wegen kappen zonder kapmachtiging. Meld de kapping binnen de 24 uur aan Natuur en Bos (voeg foto’s toe die aantonen dat er acuut gevraa was). Is er geen acuut gevaar meld de kapping dan minstens 14 dage voor het uitvoeren van de kapping schriftelijk aan Natuur en Bos (voeg ook hier de nodige foto’s toe). Binnen de 6 maanden na de kapping dien je de nodige herstelmaatregelen voor te leggen aan Natuur en Bos.

Opgelet: van 1 april tot 30 juni is het schoontijd (de periode waarin het bos niet geëxploiteerd en geruimd mag worden omwille van de broedperiode van vogels, de aanwezigheid van andere beschermde diersoorten, de bloeitijd van kwetsbare vegetaties of om andere ecologische redenen). Ga dus meteen aan de slag en informeer Natuur en Bos zo snel mogelijk van de schade.

Hoe Natuur en Bos bereiken?

Antwerpen: aves.ant@vlaanderen.be
Limburg: aves.lim@vlaanderen.be
Oost-Vlaanderen: aves.ovl@vlaanderen.be
Vlaams-Brabant: aves.vbr@vlaanderen.be
West-Vlaanderen: aves.wvl@vlaanderen.be

Editie 91

juni – juli – augustus // 2021

Editie 91 – inhoud:

  • Woord van de voorzitter
  • Uit de wetstraat
  • Koolstoflandbouw
  • Biotoopverbetering en -herstel in beboste jachtgebieden: een praktijkvoorbeeld
  • Save the date: Ledendag Landelijk Vlaanderen 2021
  • Digitale consultatie kapmachtiging door de notaris
  • Hoe redden we akker- en weidesoorten?
  • Natuurlijke graslanden in een landbouwmodel
  • Nieuwsflash
  • Als goede leerlingen gestraft worden…
  • Panelen voor landeigenaars vanaf nu verkrijgbaar bij Landelijk Vlaanderen
  • Interview met Matthias Francken, directeur Herita
  • Landgoed in de kijker: Wildlife Estates Label voor landgoed De Muncken
  • Neemt uw brandrisico toe?
  • Soort in de kijker
  • Stand van zaken omzetting uitgebreide bosbeheerplannen
  • Neem deel aan de Baillet Latour Prijs voor het leefmilieu 2021

Bijlage: Landeigenaar 91

Dunnen voor meer biodiversiteit en een betere groei!

Dunnen voor meer biodiversiteit en een betere groei!

Het kappen van bomen ligt dezer dagen bijzonder gevoelig. En terecht. Het weinige bos dat we nog hebben in Vlaanderen moet met grote zorg in stand gehouden en uitgebreid worden. Maar in het duurzaam beheer van bestaande bossen worden ook bomen gekapt zonder dat dit leidt tot minder bos. Wist je dat weldoordachte kappingen de biodiversiteit, het klimaat en de economie bevorderen? Waarom dit belangrijk is voor de samenleving leggen we hieronder haarfijn uit.

Het kappen van bomen ligt dezer dagen bijzonder gevoelig. En terecht. Het weinige bos dat we nog hebben in Vlaanderen moet met grote zorg in stand gehouden en uitgebreid worden. Maar in het duurzaam beheer van bestaande bossen worden ook bomen gekapt zonder dat dit leidt tot minder bos. Wist je dat weldoordachte kappingen de biodiversiteit, het klimaat en de economie bevorderen? Waarom dit belangrijk is voor de samenleving leggen we hieronder haarfijn uit.

Ontbossing is niet hetzelfde als kapping

Vooreerst leggen we uit wat het verschil is tussen een ontbossing en een kapping. Bij een ontbossing worden de bomen namelijk gekapt met de bedoeling de grond voor andere doeleinden te gebruiken (woningbouw, industrie, landbouw of open natuur). Er moet principieel zoveel mogelijk vermeden worden dat er in Vlaanderen ontbost wordt. Indien ontbossing in het kader van goed onderbouwde projecten toch onvermijdelijk is, dan moet het bos meteen volwaardig elders gecompenseerd worden.

Bij kappingen daarentegen worden de bomen als dusdanig verwijderd, maar blijft het bos behouden. Na het oogsten van het hout, worden er opnieuw bomen geplant of wordt er gewerkt met natuurlijke verjonging. Kappingen kunnen plaatsvinden in het kader van een goedgekeurd natuurbeheerplan.

Uitdunnen

Een jonge boom in een opgroeiend bos strijdt letterlijk om zijn plek in het licht van de zon. Hiervoor gaat hij de competitie aan met zijn buurbomen. Snelle groeiers overschaduwen hun buren die langzaam wegkwijnen. In natuurlijke omstandigheden, zonder menselijk ingrijpen, zal door die competitie het aantal bomen door natuurlijke sterfte dus systematisch afnemen. Al eeuwen vervangen bosbeheerders echter deze natuurlijke selectie door een weloverwogen beheerselectie. Daarbij wordt deze natuurlijke sterfte geïmiteerd door selectieve kappingen (ook wel uitdunnen genoemd). Gemiddeld om de 10 jaar geeft de bosbouwer de mooiste en gezondste bomen meer groeiruimte en stimuleert hij/zij natuurlijke verjonging. Dit beheer leidt tot een structuurrijk bos met dikke, stormvaste en gezonde bomen, licht op de bodem voor bloeiende kruiden en struiken, bestuivende insecten en voedsel voor het wild.

In weldoordacht duurzaam bosbeheer wordt minder gekapt dan er bijgroeit – gemiddeld tussen 1/3de en 2/3de van de periodische bijgroei van het bosbestand – zodat de houtvoorraad in het bos gestaag blijft toenemen. De duurzaamheid van de houtoogst in Vlaamse bossen staat daarenboven onder permanent toezicht van de Vlaamse overheid. De laatste 10 jaar bleef het volume hout in de Vlaamse bossen dan ook steeds verder toenemen tot het huidige niveau van 270 kubieke meter per hectare.

In essentie oogsten de huidige generaties bosbeheerders de inspanningen van hun voorgangers van 5 generaties terug, en investeert elke generatie beheerders opnieuw haar deel in het bos van de verre toekomst. Zo zijn de mooiste bossen zoals Zoniën en Meerdaal, het resultaat van tientallen generaties bosbeheerders die elk hun verantwoordelijkheid in het duurzaam bosbeheer hebben opgenomen.

Biodiversiteit

Bossen en de natuur errond zijn een belangrijk leefgebied voor planten en dieren. Ze zijn ook van groot belang bij het voorkomen en opvangen van de klimaatverandering. Ze nemen CO2 op, zorgen voor verkoeling, werken als een spons bij intense buien en zijn nog altijd vochtig in periodes van lange droogte. Volgens de Natuurwaardeverkenner van VITO (Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek) is bos het grondgebruik dat de meeste ecosysteemdiensten levert. In het belang van het leven op aarde moeten we onze bossen daarom zoveel mogelijk koesteren en beschermen.

Economie

Met meer dan 50.000 werknemers, 15.669 bedrijven en een jaaromzet van meer dan € 8 miljard in 2018 (Panorabois, 2019) zijn bosbeheer en houtverwerking een niet te onderschatten economische sector in Vlaanderen. Mensen houden immers van hout: dat zien we in elke huiskamer. We voelen ons ermee verbonden en omringen ons er graag mee. Niet onlogisch, want hout is een warm, mooi en hernieuwbaar natuurproduct. Maar is het wel logisch dat we meer dan 90% van het hout dat we hier verwerken uit het buitenland halen? Waarom produceert Vlaanderen niet zelf meer hout? Des te meer omdat dit echt wel kan samengaan met meer biodiversiteit en een beter klimaat ? En zoals hierboven al uitgelegd, kan dit perfect: door onze bossen oordeelkundig te beheren, creëren we biodiverse bossen die hout produceren voor de lokale bio-economie, maar daarnaast ook nog tal van andere ecosysteemdiensten verlenen, niet in het minst in het kader van onze strijd tegen de klimaatverandering.

Gerichte kappingen en weloverwogen aanplantingen zorgen voor gemengde, soortenrijke bossen die weerbaar zijn tegen de klimaatverandering. Ze hebben een hoge belevingswaarde bij recreanten en spelende kinderen. Onderzoeken zoals de tweede Vlaamse bosinventaris of de Natuurrapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) tonen aan dat de diversiteit in onze – beheerde – bossen erop vooruit gaat en dat ze koploper zijn in het verlenen van ecosysteemdiensten aan onze maatschappij.

Ook voor het klimaat is het weldoordacht kappen van bomen een goede zaak. Hoogwaardig gebruik van hout legt immers voor lange termijn koolstof vast terwijl de vrijgekomen ruimte in het bos via fotosynthese van nieuwe bomen extra koolstof opneemt. Bovendien vervangt hout veelal het gebruik van andere grondstoffen met een veel hogere koolstofvoetafdruk.

Langetermijnvisie

Deze argumenten nemen niet weg dat het kappen van bomen de emoties beroert. Waar het draagvlak voor hout groot is, is het er voor houtkap veel minder. En daar hebben we begrip voor. Maar de bomen van vandaag zijn het resultaat van ettelijke generaties bosbeheerders die met respect en vaak veel expertise hun bossen hebben beheerd. De kappingen van vandaag passen in een langetermijnvisie waarbij we niet alleen een duurzame en hernieuwbare grondstof blijven produceren, maar tegelijkertijd onze bossen ook voorbereiden op een snel veranderende omgeving waarin aspecten als belevingswaarde, circulaire bio-economie, klimaatweerbaarheid en het behoud van biodiversiteit een steeds belangrijkere rol zullen spelen.

Samen streven naar een evenwicht tussen ecologie, maatschappij en economie is in ieders belang. De bos- en houtsector werkt actief mee aan een duurzaam bosbeheer in dienst van iedereen en mét respect voor het bos en zijn bomenpatrimonium in Vlaanderen en daarbuiten.

Editie 90

maart – april – mei // 2021

Editie 90 – inhoud:

  • Woord van de voorzitter
  • Uit de wetstraat
  • Interview met minister Zuhal Demir
  • Het goederenrecht grondig aangepast
  • Landelijk Vlaanderen vzw verzet zich tegen openbaarmaking gelekte kadastrale gegevens
  • In memoriam: Sadi Claeys
  • Doelstellingen niet behaald? Geen probleem!
  • Ledenvoordeel: financiële steunmaatregel bij de aanplanting van bomen
  • Landgoed in de kijker: het kasteeldomein van Westmalle
  • Op stap met Alan Phillips, over problemen toegankelijkheid
  • Een Vlaams bos: hoe ziet dat eruit en hoe wordt dat beheerd?
  • Koninklijk bezoek aan het kasteel van Laarne
  • Soort in de kijker
  • Archeologisch onderzoek op maat van de landeigenaar
  • Nieuwsflash
  • Europa’s voedsel- en landgebruik: zijn we akkoord over de inrichting die we uitgaan?

Bijlage: Landeigenaar 90

Enquête voor boseigenaars en bosbeheerders

Onlangs stuurde de Belgische Houtconfederatie, FEDUSTRIA, InduFed, FEBHEL en een 40-tal prominente houtverwerkende organisaties die Belgisch hout op de markt brengen en verwerken, een open brief naar alle Belgische boseigenaars en bosbeheerders. In deze brief kaarten ze de groeiende vraag naar gecertificeerd hout aan. 
 
Vanuit het Aanspreekpunt Privaat Beheer – Natuur en Bos (APB-NB) vinden wij het belangrijk om uw visie rond certificering te kennen. Vandaar dat we aan de hand van een korte enquête de bereidwilligheid van boseigenaars en beheerders om hun bos te laten certificeren in kaart willen brengen. 

Uw feedback is tevens belangrijk om de markt voor de (toekomstige) boseigenaars in Vlaanderen in te schatten. Deze enquête neemt slechts 5 minuten in beslag. U kan deelnemen tot 15 januari 2021.

Klik hier om deel te nemen aan de enquête.
Hartelijk dank voor uw deelname!
APB-NB

Editie 88

september – oktober – november // 2020

Editie 88 – inhoud:

  • Woord van de voorzitter
  • Uit de wetstraat
  • 4.000 ha meer bos voor Vlaanderen
  • Stem nu op jouw favoriete provinciale laureaat van de ‘Baillet Latour Boom van het Jaar Wedstrijd 2020’
  • Publi-artikel: Een aanzet tot bebossing
  • Bosbeheerplan wordt natuurbeheerplan
  • Klimaatverandering en boomsoortenkeuze
  • Publi-artikel: Soilfeed Silva: Natuurlijke oplossing voor gezondere bossen
  • Landgoed in de kijker: De productieve bossen van de familie Claes
  • Soort in de kijker
  • Is jouw bos goed verzekerd?
  • Een blik op de kenmerken van bos in Vlaanderen
  • Welk toekomstig beleid voor bos inzake gezondheid en natuur?
  • Nieuwsflash
  • De bosteller

Bijlage: Landeigenaar 88